محمد تقي جعفري
17
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى
باده در جوشش گداى جوش ماست چرخ در گردش اسير هوش ماست البته در اين بيت مطلب ديگرى هم هست كه در موقع شرح آن توضيح خواهيم داد . تفسير ابيات مىگويد : اين بانگ را كه « نى » انسانى سر داده است ، معلول باد و فشار نفس آدمى نيست كه « نى » هاى معمولى را به فرياد در مىآورد ، بلكه آتش محبت و عشق الهى است كه اين « نى » را به صدا در آورده است . و نيست باد آن كس ، كه اين آتش عشق الهى را ندارد ، زيرا ارزش هستى انسانى بستگى به شخصيت او دارد . و شخصيت انسانى آن گاه مىتواند بروز نموده به ثمر برسد كه رابطهء خود را با خدا دريابد و هنگامى كه رابطهء خود را با خدا دريافت ، خواهد ديد كه بدون عشق و پرستش خدا ، هستى و نيستىاش يكسان ، بلكه عدمش به ز وجود است ، زيرا او با اين جهل و حركات حيوانى خالصى كه دارد از تكاپو در راه وصول به آن هدف ( كه براى آن قدم به اين جهان گذاشته است ) ، امتناع ورزيده است . ( ( 11 ) ) نى حريف هر كه از يارى بريد پرده هايش پرده هاى ما دريد ( 1 )
--> ( 1 ) پرده نوا ، گاه ، اصطلاح موسيقى است . مانند پردهء خراسان ، پردهء بلبل ، پردهء قمرى ، پردهء عراق ، پردهء چغانه ، پردهء ديرسال ، پردهء ياقوت ، پردهء خرم ، پردهء نوروز ، پردهء عشاق و به اصطلاح خاص نام دوازده آهنگ است كه هندو شاه نخجوانى نام آنها را در ابيات زير آورده است : نوا و راست و حسينى و راهوى و عراق حجاز و زنگله و بوسليك با عشاق دگر سپاهان و باقى بزرگ و زيرافكند اسامى همهء پرده هاست بر اطلاق فرهنگ فارسى تأليف آقاى دكتر محمد معين ، فرهنگ فارسى كه ذيل واژهء پرده . .